Geestelijke gezondheidszorg, meestal afgekort tot GGZ, is er voor mensen met psychische problemen en psychiatrische aandoeningen. Denk bijvoorbeeld aan een depressie, angststoornis, trauma, dwangstoornis of een andere psychische aandoening waarvoor professionele behandeling nodig is.
Een deel van de psychische hulp valt onder de basisverzekering. Maar niet iedere vorm van therapie of begeleiding wordt door de zorgverzekering vergoed. Ook maakt het uit of u naar de huisarts, een praktijkondersteuner GGZ, een psycholoog of een gespecialiseerde GGZ-instelling gaat.
De regels zijn daardoor soms lastig te doorgronden. Vooral het verschil tussen psychische klachten en een psychische stoornis is belangrijk. Ook het eigen risico speelt bij GGZ een rol.
Inhoudsopgave
- Wat valt onder geestelijke gezondheidszorg?
- Wanneer vergoedt de basisverzekering GGZ?
- Welke psychische hulp wordt niet vergoed?
- Eigen risico en kosten van GGZ
- Verwijzing naar de GGZ en keuze van behandelaar
- Wachttijden en een andere zorgaanbieder
- GGZ voor kinderen en jongeren
- Waar moet u op letten bij GGZ?
Wat valt onder geestelijke gezondheidszorg?
Geestelijke gezondheidszorg is een verzamelnaam voor hulp bij psychische klachten en aandoeningen. De zorg kan heel verschillend zijn. Soms zijn een paar gesprekken voldoende, terwijl iemand anders langdurig intensieve behandeling nodig heeft.
Bij lichte psychische klachten kan de huisarts helpen. De huisarts kan daarbij ondersteuning krijgen van de praktijkondersteuner huisarts geestelijke gezondheidszorg (POH-GGZ). Dit is geen aparte psycholoog die u zelf moet zoeken en waarvoor u een aanvullende verzekering nodig hebt. De POH-GGZ werkt vanuit de huisartsenpraktijk.
Zijn de problemen ernstiger of is er sprake van een psychische stoornis waarvoor gespecialiseerde behandeling nodig is, dan kan de huisarts doorverwijzen naar de GGZ.
Van gesprekken tot intensieve behandeling
De behandeling binnen de GGZ kan bijvoorbeeld bestaan uit gesprekken met een psycholoog, psychotherapeut of psychiater. Ook digitale behandeling, zoals e-health, kan onderdeel zijn van een behandeling.
Bij ernstigere psychische problemen kan intensievere behandeling nodig zijn. In sommige situaties is opname in een psychiatrische instelling noodzakelijk.
De GGZ kent daardoor niet één soort behandeling. De duur, intensiteit en vorm van de behandeling hangen af van de psychische problemen en de zorg die nodig is.
De bekostiging van de geneeskundige GGZ loopt tegenwoordig via het zorgprestatiemodel. Daarbij worden onder meer afzonderlijke zorgprestaties geregistreerd, zoals consulten. Voor u als patiënt is vooral belangrijk dat u kunt zien welke zorg is geleverd en dat u vooraf controleert welke voorwaarden uw zorgverzekering stelt.
Wanneer vergoedt de basisverzekering GGZ?
Geneeskundige GGZ voor volwassenen valt onder de basisverzekering als aan de voorwaarden voor verzekerde zorg wordt voldaan. Het gaat daarbij om behandeling van een psychische stoornis. De behandeling moet bovendien voldoen aan de eisen voor goede en effectieve zorg.
Dat betekent niet dat iedere behandeling door een psycholoog automatisch wordt vergoed. De naam van de behandelaar zegt op zichzelf dus niet genoeg. Het gaat erom welke zorg u krijgt, waarom u die zorg nodig hebt en of deze zorg onder de Zorgverzekeringswet valt.
Psychische stoornis is belangrijk
Een belangrijk verschil is dat tussen psychische klachten en een psychische stoornis.
Iemand kan bijvoorbeeld langere tijd somber zijn, slecht slapen of veel piekeren zonder dat er sprake is van een psychische stoornis waarvoor geneeskundige GGZ vanuit de basisverzekering wordt vergoed. In zo’n situatie kan de huisarts of POH-GGZ vaak wel hulp bieden.
Is er sprake van een psychische stoornis die onder de verzekerde GGZ valt, dan kan behandeling door een daarvoor aangewezen zorgaanbieder vanuit de basisverzekering worden vergoed.
Dit is een belangrijk punt om te onthouden: psychische klachten betekenen niet automatisch dat een behandeling bij een psycholoog vanuit de basisverzekering wordt betaald.
Welke behandelingen kunnen worden vergoed?
Afhankelijk van de situatie kan de basisverzekering onder meer behandeling vergoeden door bijvoorbeeld:
- een psycholoog;
- een psychotherapeut;
- een psychiater;
- andere bevoegde zorgverleners binnen de geneeskundige GGZ.
Ook online behandeling kan onderdeel zijn van verzekerde GGZ.
De precieze vergoeding hangt niet alleen af van de soort behandeling. Ook de zorgaanbieder en uw polis spelen een rol. Bij een gecontracteerde zorgaanbieder is de vergoeding bij veel polissen gunstiger dan bij een niet-gecontracteerde behandelaar.
Controleer daarom voordat u met een behandeling begint of de behandelaar een contract heeft met uw zorgverzekeraar.
Welke psychische hulp wordt niet vergoed?
Een veelgemaakte fout is ervan uitgaan dat iedere vorm van psychologische hulp onder de basisverzekering valt. Dat is niet zo.
De basisverzekering is bedoeld voor geneeskundige zorg bij een psychische stoornis. Begeleiding bij problemen die niet als verzekerde psychische stoornis worden aangemerkt, moet u soms zelf betalen.
Relatieproblemen, rouw en werkproblemen
Voorbeelden van hulp die niet automatisch onder de basisverzekering valt zijn begeleiding bij:
- relatieproblemen;
- rouw en verlies;
- problemen op het werk;
- problemen rond een scheiding;
- het aanpassen aan een ingrijpende verandering in het leven;
- overspannenheid of een burn-out zonder onderliggende psychische stoornis die voor verzekerde GGZ in aanmerking komt.
Dat betekent overigens niet dat u met dit soort problemen helemaal geen hulp kunt krijgen. De huisarts en POH-GGZ kunnen bijvoorbeeld wel ondersteuning bieden. Het verschil zit vooral in de manier waarop de zorg wordt betaald.
Een psycholoog is niet automatisch verzekerd
Ook hier zit een belangrijke valkuil. Het feit dat iemand zich psycholoog noemt, betekent niet dat ieder gesprek met die persoon onder de basisverzekering valt.
Een zelfstandig werkende psycholoog kan verschillende soorten diensten aanbieden. Een deel daarvan kan verzekerde GGZ zijn, terwijl andere begeleiding voor eigen rekening komt.
Vraag daarom vóór de eerste afspraak:
- of het om geneeskundige GGZ gaat;
- of de behandeling onder uw basisverzekering valt;
- of een verwijzing nodig is;
- of de behandelaar een contract heeft met uw zorgverzekeraar;
- welk bedrag u zelf kunt moeten betalen.
Een paar minuten vooraf controleren kan een flinke onverwachte rekening voorkomen.
Eigen risico en kosten van GGZ
Voor geneeskundige GGZ geldt voor volwassenen het verplichte eigen risico. De behandeling kan dus wel vanuit de basisverzekering worden vergoed, maar dat betekent niet dat u helemaal niets betaalt.
Het verplichte eigen risico bedraagt € 385. Heeft u uw eigen risico nog niet gebruikt, dan betaalt u de verzekerde GGZ-kosten eerst zelf totdat het eigen risico is bereikt. Daarna neemt de zorgverzekeraar de kosten die voor vergoeding in aanmerking komen over.
Voor kinderen onder de 18 jaar geldt geen eigen risico.
Geen eigen bijdrage voor geneeskundige GGZ
Voor geneeskundige GGZ geldt geen wettelijke eigen bijdrage. Dat is iets anders dan het eigen risico.
Het eigen risico is het bedrag dat u eerst zelf betaalt voor veel zorg uit de basisverzekering. Een eigen bijdrage is een bedrag dat u bij bepaalde vormen van zorg sowieso zelf betaalt. Voor geneeskundige GGZ geldt die wettelijke eigen bijdrage niet.
De huisarts en POH-GGZ
Een bezoek aan de huisarts valt niet onder het eigen risico. Dat geldt ook voor de hulp die u van de POH-GGZ krijgt binnen de huisartsenzorg.
Dat maakt de huisarts een logische eerste stap wanneer u met psychische klachten rondloopt. U hoeft niet eerst zelf een psycholoog te zoeken.
Let wel op dat andere zorg die vervolgens wordt aangevraagd, bijvoorbeeld bepaalde medicijnen of aanvullend onderzoek, wél onder het eigen risico kan vallen.
Het verkennend gesprek
Er is nog een interessante uitzondering. Bij een verkennend gesprek in het kader van de geneeskundige GGZ geldt geen eigen risico.
Zo’n gesprek kan worden gebruikt wanneer nog niet duidelijk is welke hulp het beste past bij iemand met mentale problemen. Het doel is juist om samen te kijken welke vorm van ondersteuning nodig is en waar iemand het beste geholpen kan worden.
Dit kan voorkomen dat iemand onnodig op een wachtlijst voor een behandeling terechtkomt die uiteindelijk niet passend blijkt.
Verwijzing naar de GGZ en keuze van behandelaar
Voor vergoeding van geneeskundige GGZ is doorgaans een verwijzing nodig. In de praktijk begint een traject daarom vaak bij de huisarts.
De huisarts bekijkt samen met u welke hulp passend is. Bij lichte problemen kan de huisarts of POH-GGZ zelf helpen. Bij zwaardere of complexere problemen kan een verwijzing naar een GGZ-aanbieder volgen.
Kijk niet alleen naar de wachttijd
Heeft u een verwijzing gekregen, kijk dan niet automatisch naar de eerste psycholoog die beschikbaar is.
Controleer ook of de zorgaanbieder een contract heeft met uw zorgverzekeraar. Vooral bij een naturapolis of een polis waarbij de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg beperkt is, kan dit financieel een groot verschil maken.
Daarnaast is het verstandig om te kijken of de behandelaar ervaring heeft met uw specifieke probleem. Een psycholoog die veel werkt met angststoornissen kan bijvoorbeeld een andere expertise hebben dan iemand die vooral gespecialiseerd is in trauma of verslavingsproblemen.
Een goede match tussen patiënt en behandelaar is minstens zo belangrijk als een korte wachttijd.
Wat als uw voorkeursbehandelaar geen contract heeft?
U kunt in principe ook naar een niet-gecontracteerde zorgaanbieder gaan. De vergoeding kan dan echter lager zijn, afhankelijk van uw zorgpolis.
Vraag de zorgverzekeraar daarom vooraf hoeveel van de behandeling wordt vergoed. Vraag eventueel ook aan de behandelaar wat de kosten zijn en of hij of zij rechtstreeks bij de verzekeraar declareert.
Ga er niet vanuit dat “de basisverzekering vergoedt GGZ” betekent dat de volledige rekening altijd wordt betaald.
Wachttijden en een andere zorgaanbieder
Wachttijden in de GGZ kunnen flink oplopen. Dat betekent niet dat u verplicht bent om maandenlang af te wachten zonder te kijken naar andere mogelijkheden.
Uw zorgverzekeraar heeft een zorgplicht. Als u niet binnen een aanvaardbare termijn bij een passende zorgaanbieder terechtkunt, kunt u de verzekeraar vragen om wachtlijstbemiddeling.
Wachtlijstbemiddeling kan veel verschil maken
Neem contact op met uw zorgverzekeraar als de wachttijd bij de voorgestelde behandelaar lang is. Vraag expliciet om wachtlijstbemiddeling.
De verzekeraar kan zoeken naar een andere gecontracteerde zorgaanbieder waar u mogelijk eerder terechtkunt.
Dat is vooral nuttig wanneer u al een verwijzing hebt, maar nog niet daadwerkelijk met de behandeling bent begonnen.
Een praktische tip: vraag niet alleen “Waar kan ik snel terecht?” maar vertel ook waarvoor u bent verwezen en welke behandeling of deskundigheid nodig is. Een korte wachttijd heeft weinig waarde als de zorg uiteindelijk niet goed aansluit bij uw situatie.
GGZ voor kinderen en jongeren
Voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar gelden andere regels dan voor volwassenen.
Psychische hulp voor jongeren valt in het algemeen onder de Jeugdwet en wordt door de gemeente geregeld. De kosten komen daarom niet op dezelfde manier voor rekening van de zorgverzekering als bij volwassenen.
Vanaf de leeftijd van 18 jaar verandert dit. Dan valt geneeskundige GGZ bij een psychische stoornis in principe onder de Zorgverzekeringswet en dus onder de basisverzekering, als aan de voorwaarden voor vergoeding wordt voldaan.
Dit verschil is belangrijk wanneer een jongere rond de achttiende verjaardag een behandeling nodig heeft. Het is verstandig om tijdig te bespreken hoe de zorg na de overgang naar de volwassenenzorg wordt voortgezet.
Waar moet u op letten bij GGZ?
Bij psychische hulp gaat het niet alleen om de vraag of iets “vergoed wordt”. Er zijn meerdere zaken die bepalen wat u uiteindelijk zelf betaalt en hoe snel u geholpen wordt.
Let daarom vooral op deze punten:
- Begin bij psychische klachten bij de huisarts. Die kan samen met u bepalen welke hulp passend is.
- Controleer of een verwijzing nodig is voordat u een behandeling start.
- Vraag of de behandeling onder de basisverzekering valt.
- Controleer of de zorgaanbieder een contract heeft met uw zorgverzekeraar.
- Vraag bij een niet-gecontracteerde behandelaar vooraf naar de vergoeding.
- Houd rekening met het eigen risico bij geneeskundige GGZ.
- Kijk bij een lange wachttijd naar wachtlijstbemiddeling via uw zorgverzekeraar.
- Kies niet uitsluitend op basis van de kortste wachttijd, maar kijk ook naar de deskundigheid van de behandelaar.
- Vraag bij twijfel vooraf aan de zorgverzekeraar wat precies wordt vergoed.
- Bewaar de verwijzing, afspraken en informatie over de behandeling. Dat maakt het eenvoudiger om achteraf na te gaan waar u recht op hebt.
Een laatste tip is misschien wel de belangrijkste: wacht niet te lang met hulp zoeken omdat u bang bent voor de kosten. Een gesprek met de huisarts valt niet onder het eigen risico en kan duidelijk maken welke hulp u nodig hebt. Als daarna een GGZ-behandeling nodig is, weet u ook beter waar u aan toe bent met de vergoeding en de eventuele kosten.
De basisverzekering biedt voor veel mensen een belangrijke mogelijkheid om professionele geestelijke gezondheidszorg te krijgen. Maar de voorwaarden zijn behoorlijk specifiek. Vooral het onderscheid tussen gewone psychische klachten en een verzekerde psychische stoornis, de verwijzing en het gecontracteerd zijn van de behandelaar bepalen hoe het traject eruitziet.