Het eigen risico van de zorgverzekering kan flink oplopen als je naar het ziekenhuis moet, medicijnen gebruikt of een behandeling bij een medisch specialist krijgt. Toch geldt het eigen risico niet voor alle zorg. Zo kun je gewoon naar de huisarts zonder dat dit bedrag wordt aangesproken. Ook zijn er andere uitzonderingen die veel mensen niet kennen.
Wie begrijpt hoe het eigen risico werkt, kan beter inschatten welke zorgkosten voor eigen rekening komen. Dat is niet alleen handig als je zorg nodig hebt, maar ook wanneer je een zorgverzekering kiest. Een vrijwillig hoger eigen risico levert bijvoorbeeld korting op de premie op, maar kan financieel ongunstig zijn als je onverwacht zorg nodig hebt.
Inhoudsopgave
- Wat is het eigen risico van de zorgverzekering?
- Welke zorg valt wel en niet onder het eigen risico?
- Wat is het verschil tussen eigen risico en eigen bijdrage?
- Kun je je aanvullend verzekeren voor het eigen risico?
- Is een vrijwillig hoger eigen risico verstandig?
- Hoe betaal je het eigen risico en voorkom je financiële problemen?
Wat is het eigen risico van de zorgverzekering?
Het eigen risico is het bedrag aan zorgkosten uit de basisverzekering dat je eerst zelf betaalt. Pas daarna vergoedt je zorgverzekeraar de overige kosten die onder de dekking vallen. Het eigen risico geldt voor volwassenen vanaf 18 jaar.
In 2026 bedraagt het verplichte eigen risico € 385 per persoon. Voor 2027 is een bedrag van € 400 aangekondigd. Het gaat om het verplichte eigen risico voor zorg die onder de basisverzekering valt.
Je betaalt het eigen risico niet iedere keer opnieuw. Het is een maximumbedrag per kalenderjaar voor de zorgkosten die onder het eigen risico vallen. Heb je in een jaar al € 385 aan eigen risico betaald, dan hoef je in dat jaar niet nog eens hetzelfde bedrag te betalen voor andere zorg die onder het eigen risico valt.
Een voorbeeld van het eigen risico
Stel dat je in een jaar een ziekenhuisbehandeling krijgt die € 1.500 kost. Je hebt dat jaar nog geen eigen risico betaald. Bij een verplicht eigen risico van € 385 betaal je die eerste € 385 zelf. De resterende € 1.115 wordt in dit voorbeeld vanuit de basisverzekering vergoed.
De berekening is anders als je al een deel van je eigen risico hebt gebruikt. Heb je bijvoorbeeld eerder dat jaar € 200 aan eigen risico betaald, dan resteert nog € 185. Bij dezelfde ziekenhuisrekening betaal je dan nog € 185 aan eigen risico.
Dit voorbeeld gaat ervan uit dat de behandeling volledig onder de basisverzekering valt, dat de zorgverlener aan de polisvoorwaarden voldoet en dat er geen aparte eigen bijdrage geldt. Eventuele niet-vergoede kosten komen er anders nog bij.
Geldt het eigen risico voor ieder gezinslid?
Nee, het eigen risico geldt per persoon. Heeft een gezin twee volwassenen met ieder een basisverzekering, dan heeft ieder een eigen verplicht eigen risico. De zorgkosten van de ene volwassene tellen niet mee voor het eigen risico van de andere.
Voor kinderen jonger dan 18 jaar geldt geen verplicht eigen risico. Zij betalen ook geen premie voor de basisverzekering. Als een kind 18 wordt, verandert dit: vanaf dat moment geldt wel een eigen risico en moet het kind zelf een zorgverzekering hebben.
Geldt het eigen risico voor alle zorg uit de basisverzekering?
Nee. Voor veel zorg uit de basisverzekering geldt het eigen risico, maar er zijn belangrijke uitzonderingen. Ook betekent een vergoeding uit de basisverzekering niet altijd dat je helemaal niets hoeft te betalen. Soms geldt er een wettelijke eigen bijdrage of zijn er voorwaarden waaraan je moet voldoen.
Het is daarom verstandig om drie zaken uit elkaar te houden: valt de zorg onder de basisverzekering, geldt er eigen risico en moet je daarnaast een eigen bijdrage betalen?
Welke zorg valt wel en niet onder het eigen risico?
Vooral zorg die door een ziekenhuis, medisch specialist of apotheek wordt geleverd, kan ten koste gaan van je eigen risico. Maar ook bij zorg die je via de huisarts krijgt, is het verschil tussen het consult en eventuele vervolgonderzoeken belangrijk.
Zorg waarvoor je meestal wel eigen risico betaalt
De volgende zorgkosten vallen doorgaans onder het eigen risico van de basisverzekering:
- Behandelingen en onderzoeken in het ziekenhuis.
- Consulten bij medisch specialisten, bijvoorbeeld een cardioloog, dermatoloog of orthopeed.
- Veel voorgeschreven medicijnen die vanuit de basisverzekering worden vergoed.
- Bloedonderzoek en laboratoriumonderzoek.
- Ambulancevervoer.
- Geestelijke gezondheidszorg die onder de basisverzekering valt.
- Veel medische hulpmiddelen die vanuit de basisverzekering worden vergoed.
- Bepaalde tandheelkundige behandelingen voor volwassenen die onder de basisverzekering vallen.
Bij ziekenhuiszorg kan het eigen risico al worden aangesproken zonder dat je wordt opgenomen. Een bezoek aan een specialist, een scan of een onderzoek kan voldoende zijn. Ook als de behandeling uiteindelijk meevalt, kunnen er dus kosten in rekening worden gebracht.
Een verwijzing van de huisarts betekent niet dat de zorg gratis is. De huisartsenzorg zelf valt meestal buiten het eigen risico, maar de zorg waarvoor je daarna wordt doorverwezen kan er wel onder vallen.
Zorg waarvoor je geen eigen risico betaalt
Voor een aantal soorten zorg geldt geen verplicht eigen risico. De belangrijkste uitzonderingen zijn:
- Bezoek aan de huisarts en de huisartsenzorg zelf.
- Zorg door de huisartsenpost.
- Verloskundige zorg en kraamzorg.
- Wijkverpleging.
- Bepaalde zorg binnen ketenzorgprogramma’s, bijvoorbeeld voor diabetes type 2, COPD of bepaalde hart- en vaatziekten.
- De gecombineerde leefstijlinterventie wanneer deze aan de voorwaarden voldoet.
- Bepaalde zorg rond orgaandonatie.
- Zorg uit de basisverzekering voor kinderen jonger dan 18 jaar.
- Deelname aan bevolkingsonderzoeken die kosteloos worden aangeboden.
Er kunnen daarnaast specifieke uitzonderingen gelden voor bepaalde medicijnen, hulpmiddelen, zorgprogramma’s of zorgaanbieders. De precieze voorwaarden zijn daarom belangrijk.
Let op bij onderzoek via de huisarts
Een huisartsconsult kost je geen eigen risico. Maar als de huisarts bloed laat onderzoeken in een laboratorium, kan dat onderzoek wel onder het eigen risico vallen. Hetzelfde geldt voor bepaalde andere onderzoeken of behandelingen die door een externe zorgverlener worden uitgevoerd.
Ook medicijnen die de huisarts voorschrijft, kunnen ten laste komen van het eigen risico. De kosten van het gesprek met de huisarts en de kosten van het voorgeschreven medicijn worden dus niet op dezelfde manier behandeld.
Een praktische tip: vraag bij een onderzoek of verwijzing vooraf welke kosten je kunt verwachten. De zorgverlener kan vaak uitleggen of het onderzoek onder de basisverzekering valt. Je zorgverzekeraar kan vervolgens aangeven of het eigen risico van toepassing is en of de zorgverlener is gecontracteerd.
Valt fysiotherapie onder het eigen risico?
Dat hangt af van de vergoeding. Voor volwassenen wordt gewone fysiotherapie meestal niet vanuit de basisverzekering vergoed. Betaal je deze behandelingen zelf of worden ze uit een aanvullende verzekering vergoed, dan geldt het verplichte eigen risico niet.
Voor bepaalde aandoeningen kan fysiotherapie wel onder de basisverzekering vallen. Daarvoor gelden specifieke voorwaarden. Als de behandeling vanuit de basisverzekering wordt vergoed, kan het eigen risico wel van toepassing zijn.
Voor kinderen tot 18 jaar gelden andere regels voor fysiotherapie en oefentherapie. Voor de zorg die vanuit de basisverzekering wordt vergoed, geldt voor hen geen eigen risico.
Kun je het eigen risico vermijden door een andere zorgverlener te kiezen?
Niet zomaar. Het eigen risico wordt in principe bepaald door het soort zorg dat je krijgt en de regels van de basisverzekering, niet alleen door de naam van de zorgverlener.
Wel kan de keuze van een zorgverlener invloed hebben op de vergoeding. Bij een naturapolis kan de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg bijvoorbeeld lager zijn dan bij een gecontracteerde zorgverlener. Het bedrag dat je daardoor zelf moet betalen, kan boven op het eigen risico komen.
Controleer daarom niet alleen of een behandeling onder de basisverzekering valt, maar ook of de zorgverlener een contract heeft met je verzekeraar. Zo voorkom je dat je onverwacht meer betaalt dan alleen het eigen risico.
Wat is het verschil tussen eigen risico en eigen bijdrage?
Het eigen risico en de eigen bijdrage worden vaak door elkaar gehaald. Toch zijn het twee verschillende regelingen. Je kunt ze zelfs allebei voor dezelfde zorgkosten moeten betalen.
Het eigen risico is het bedrag dat je eerst zelf betaalt voor zorg uit de basisverzekering waarvoor het eigen risico geldt. De eigen bijdrage is een deel van de kosten dat je volgens de regels voor bepaalde zorg, medicijnen of hulpmiddelen zelf moet betalen.
Voorbeelden van een eigen bijdrage
Voor sommige vergoedingen uit de basisverzekering geldt een wettelijke eigen bijdrage. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij bepaalde hoortoestellen, kunstgebitten, orthopedische schoenen en medicijnen.
Voor medicijnen geldt in bepaalde situaties een eigen bijdrage wanneer de prijs hoger ligt dan de maximale vergoeding vanuit de basisverzekering. De eigen bijdrage voor geneesmiddelen is in 2026 gemaximeerd op € 250 per persoon per jaar. Dit bedrag staat los van het eigen risico.
Ook bij ziekenvervoer per taxi, auto of openbaar vervoer kan een eigen bijdrage gelden als aan de voorwaarden voor vergoeding wordt voldaan. Voor andere hulpmiddelen kunnen eveneens aparte regels gelden.
Kun je eigen risico en eigen bijdrage tegelijk betalen?
Ja. Stel dat je een hulpmiddel krijgt waarvoor een wettelijke eigen bijdrage geldt en waarvan de resterende vergoeding onder het eigen risico valt. Dan kan het zijn dat je eerst de eigen bijdrage betaalt en dat het vergoede deel vervolgens wordt verrekend met je nog openstaande eigen risico.
Heb je je eigen risico al volledig betaald, dan kan de eigen bijdrage nog steeds voor je rekening komen. Het eigen risico is immers geen algemene vrijstelling voor alle zorgkosten.
Wordt een eigen bijdrage vergoed door een aanvullende verzekering?
Dat verschilt per aanvullende verzekering. Sommige pakketten vergoeden bepaalde eigen bijdragen geheel of gedeeltelijk. Andere pakketten bieden hiervoor geen dekking.
Kijk daarom niet alleen naar de naam van het aanvullende pakket. Controleer welke eigen bijdrage precies wordt vergoed, welk maximumbedrag geldt en of er uitzonderingen zijn. Een verzekering die een eigen bijdrage voor het ene hulpmiddel vergoedt, hoeft dat niet te doen voor een ander hulpmiddel.
Kun je je aanvullend verzekeren voor het eigen risico?
Nee, je kunt het verplichte eigen risico niet met een aanvullende zorgverzekering afdekken. Het eigen risico hoort bij de basisverzekering. Een aanvullende verzekering kan wel andere zorgkosten vergoeden, zoals bepaalde fysiotherapiebehandelingen, tandartskosten of specifieke eigen bijdragen.
Dat onderscheid is belangrijk wanneer je zorgverzekeringen vergelijkt. Een uitgebreid aanvullend pakket betekent niet dat je geen eigen risico meer hoeft te betalen voor ziekenhuiszorg, medicijnen of andere zorg uit de basisverzekering.
Welke kosten kan een aanvullende verzekering wel vergoeden?
Een aanvullende verzekering kan bijvoorbeeld een vergoeding bieden voor:
- Fysiotherapie die niet of niet volledig vanuit de basisverzekering wordt vergoed.
- Tandheelkundige zorg voor volwassenen.
- Bepaalde alternatieve behandelingen.
- Brillen en contactlenzen, als deze onder de voorwaarden van het pakket vallen.
- Een deel van bepaalde wettelijke eigen bijdragen, als de polis dat expliciet vermeldt.
De vergoeding verschilt sterk per verzekeraar en pakket. Soms geldt een maximumbedrag per behandeling, per dag of per jaar. Ook kan een maximum gelden voor het aantal behandelingen.
Is een aanvullende verzekering financieel verstandig?
Dat hangt af van de zorg die je verwacht te gebruiken. Vergelijk de jaarlijkse premie met de vergoeding die je waarschijnlijk nodig hebt. Betaal je bijvoorbeeld € 25 per maand voor een aanvullende verzekering, dan kost die je € 300 per jaar. Als je naar verwachting maar € 150 aan vergoedbare zorg gebruikt, is zelf betalen in dat voorbeeld voordeliger.
Dit betekent niet dat een aanvullende verzekering nooit nuttig is. Je kunt ook kiezen voor zekerheid bij kosten die je moeilijk zelf kunt opvangen. Maar kijk goed naar de voorwaarden en reken niet automatisch op een vergoeding voor alle behandelingen.
Voor het verplichte eigen risico werkt dit anders: daarvoor kun je geen aanvullende verzekering afsluiten. Je kunt wel bij je zorgverzekeraar informeren naar gespreid betalen of een betalingsregeling als je moeite hebt met de rekening.
Is een vrijwillig hoger eigen risico verstandig?
Naast het verplichte eigen risico kun je bij veel zorgverzekeraars kiezen voor een vrijwillig hoger eigen risico. In ruil daarvoor krijg je korting op de premie van de basisverzekering. Je neemt dan wel het risico dat je bij zorggebruik een groter bedrag zelf moet betalen.
In 2026 kun je het verplichte eigen risico van € 385 vrijwillig verhogen met maximaal € 500. Je totale eigen risico kan daardoor oplopen tot € 885. Voor 2027 is een verplicht eigen risico van € 400 aangekondigd. Controleer bij het kiezen van een polis welke bedragen en voorwaarden voor dat verzekeringsjaar gelden.
Wanneer kan een hoger eigen risico aantrekkelijk zijn?
Een vrijwillig hoger eigen risico kan interessant zijn als je weinig zorgkosten verwacht die onder het eigen risico vallen én voldoende spaargeld hebt om een onverwachte rekening te betalen.
Maar weinig zorg gebruiken in de afgelopen jaren is geen garantie dat dit zo blijft. Een val, een onverwachte ziekenhuisbehandeling of medicijnen die je ineens nodig hebt, kunnen het eigen risico snel aanspreken.
Kijk daarom niet alleen naar je gezondheid, maar ook naar je financiële buffer. Kun je het extra bedrag zonder problemen betalen als je in januari al zorg nodig hebt? Dan is het risico mogelijk te overzien. Moet je daarvoor geld lenen of andere rekeningen laten liggen, dan is een hoger eigen risico minder verstandig.
Reken de premiekorting goed door
De korting op de maandpremie verschilt per verzekeraar en per gekozen vrijwillig eigen risico. Het is dus niet vanzelfsprekend dat het maximale eigen risico de beste besparing oplevert.
Stel dat je door een hoger eigen risico € 20 per maand bespaart. Dat is € 240 per jaar. Als je vervolgens het volledige extra eigen risico van € 500 moet betalen, ben je ondanks de premiekorting € 260 duurder uit dan wanneer je geen vrijwillig eigen risico had gekozen. Dit is een vereenvoudigd voorbeeld; de werkelijke uitkomst hangt af van je zorgkosten en de korting van je verzekeraar.
Vergelijk bij voorkeur drie situaties: je verwachte kosten bij alleen het verplichte eigen risico, je kosten bij een gedeeltelijk verhoogd eigen risico en je kosten bij het maximale vrijwillige eigen risico. Neem daarbij ook mee hoeveel geld je direct beschikbaar hebt.
Welke zorg telt niet mee bij een vrijwillig hoger eigen risico?
Het vrijwillige eigen risico geldt alleen voor zorg die onder het eigen risico van de basisverzekering valt. De uitzonderingen die gelden voor het verplichte eigen risico blijven dus ook van belang bij een vrijwillige verhoging.
Huisartsenzorg, verloskundige zorg en andere zorg die is vrijgesteld van het eigen risico worden niet alsnog belast doordat je voor een hoger eigen risico hebt gekozen. Zorg die je zelf betaalt of die uit een aanvullende verzekering wordt vergoed, valt evenmin onder het vrijwillige eigen risico.
Kun je het vrijwillige eigen risico tussentijds aanpassen?
Meestal kies je het vrijwillige eigen risico bij het afsluiten of wijzigen van je zorgverzekering voor een nieuw verzekeringsjaar. Je kunt het doorgaans niet zomaar halverwege het jaar verlagen omdat je onverwacht zorg nodig hebt.
Controleer daarom vóór het afsluiten de voorwaarden van je verzekeraar. Kijk ook of de korting opweegt tegen het extra bedrag dat je zelf moet kunnen betalen. Een vrijwillig hoger eigen risico is geen verzekering tegen zorgkosten, maar juist een keuze om een groter deel van die kosten zelf te dragen.
Hoe betaal je het eigen risico en voorkom je financiële problemen?
Je zorgverzekeraar ontvangt declaraties van zorgverleners en verwerkt de kosten die onder het eigen risico vallen. Je krijgt vervolgens een rekening voor het bedrag dat je zelf moet betalen. Dat kan soms pas maanden na de behandeling gebeuren, bijvoorbeeld wanneer de zorgverlener de rekening later indient.
Daardoor kan het lijken alsof je zorgkosten in een ander jaar vallen dan waarin je de behandeling kreeg. Voor de toepassing van het eigen risico zijn de declaratie- en zorgregels bepalend. Ga er dus niet van uit dat een rekening die je later ontvangt automatisch bij het nieuwe kalenderjaar hoort.
Kun je het eigen risico in termijnen betalen?
Veel zorgverzekeraars bieden de mogelijkheid om het eigen risico gespreid te betalen of een betalingsregeling af te spreken. De voorwaarden verschillen per verzekeraar. Soms kun je het verwachte eigen risico vooraf in maandelijkse termijnen betalen; een eventueel te veel betaald bedrag wordt dan later verrekend.
Vraag je verzekeraar welke regeling beschikbaar is. Wacht bij betalingsproblemen niet tot meerdere rekeningen zijn opgelopen. Een betalingsregeling kan voorkomen dat een onverwachte zorgrekening je maandbudget te zwaar belast.
Tips om grip te houden op je eigen risico
Een paar eenvoudige gewoontes kunnen helpen om onverwachte kosten te beperken:
- Zet geld opzij voor het eigen risico. Houd bij voorkeur rekening met het volledige bedrag dat voor jouw polis geldt.
- Controleer je declaratieoverzicht bij de zorgverzekeraar. Zo zie je hoeveel eigen risico al is gebruikt en wat nog openstaat.
- Vraag vooraf naar de kosten van geplande onderzoeken of behandelingen. Vooral bij ziekenhuiszorg kan het eigen risico snel oplopen.
- Controleer of een zorgverlener gecontracteerd is. Een lagere vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg kan extra kosten veroorzaken.
- Vergelijk de korting en het extra risico voordat je een vrijwillig hoger eigen risico kiest.
- Kijk bij medicijnen of er een voorkeursmiddel of een goedkoper alternatief beschikbaar is. Een eigen bijdrage of niet-vergoede kosten kunnen naast het eigen risico komen.
- Heb je een laag inkomen, kijk dan of je recht hebt op zorgtoeslag. Die toeslag verlaagt niet rechtstreeks je eigen risico, maar kan wel helpen om de maandelijkse zorgkosten betaalbaar te houden.
Wat moet je onthouden bij het kiezen van een zorgverzekering?
Het eigen risico is maar één onderdeel van de totale kosten van je zorgverzekering. De premie, de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg, eventuele wettelijke eigen bijdragen en de dekking van een aanvullende verzekering kunnen minstens zo belangrijk zijn.
Kies niet automatisch voor de laagste premie of het hoogste eigen risico. Bedenk welke zorg je mogelijk nodig hebt, welke kosten je zelf kunt dragen en welke voorwaarden voor jou belangrijk zijn. Een iets hogere premie kan rust geven als je weinig financiële ruimte hebt. Heb je voldoende spaargeld en verwacht je weinig zorgkosten, dan kan een vrijwillig hoger eigen risico juist het overwegen waard zijn.
De beste keuze is uiteindelijk de zorgverzekering die past bij je verwachte zorggebruik én bij het bedrag dat je zonder financiële problemen zelf kunt betalen.