Mantelzorg is onbetaalde zorg voor iemand uit uw omgeving die hulp nodig heeft. Dat kan een ouder zijn, uw partner, een kind, familielid of een goede bekende. De zorg kan bestaan uit helpen met wassen en aankleden, meegaan naar afspraken, medicijnen regelen, boodschappen doen of toezicht houden.
Maar waar kunt u als mantelzorger eigenlijk een vergoeding voor krijgen? En wat betaalt de zorgverzekering?
Dat is minder eenvoudig dan het misschien lijkt. De basisverzekering vergoedt namelijk niet de mantelzorg zelf. Wel kan de zorgverzekering bepaalde professionele zorg vergoeden die ervoor zorgt dat u als mantelzorger wordt ondersteund of tijdelijk wordt ontlast.
Vooral bij intensieve mantelzorg is het daarom belangrijk om niet alleen naar de zorgverzekering te kijken. Ook de gemeente, de Wmo, de Wlz en soms een persoonsgebonden budget kunnen een rol spelen.
Inhoudsopgave
- Vergoedt de basisverzekering mantelzorg?
- Welke zorg kan de basisverzekering wel vergoeden?
- Vergoeding voor vervangende zorg en respijtzorg
- Wat vergoedt een aanvullende zorgverzekering?
- Mantelzorgmakelaar en andere ondersteuning
- Andere regelingen voor mantelzorgers
- Waar moet u op letten bij een aanvullende verzekering?
- Zo voorkomt u dat u zelf onnodig betaalt
Vergoedt de basisverzekering mantelzorg?
De basisverzekering betaalt geen vergoeding aan iemand omdat die mantelzorg geeft. Mantelzorg is in Nederland in principe onbetaald.
Dat betekent bijvoorbeeld dat u niet vanuit uw zorgverzekering betaald krijgt voor de uren die u bij uw moeder, partner of ander familielid doorbrengt om te helpen met de dagelijkse verzorging.
De basisverzekering kan wel zorg betalen die naast de mantelzorg nodig is. Denk bijvoorbeeld aan wijkverpleging, persoonlijke verzorging of bepaalde hulpmiddelen. De zorg wordt dan geleverd aan de persoon die zorg nodig heeft en niet aan de mantelzorger als vergoeding voor diens inzet.
Dat onderscheid is belangrijk. Als u veel zorgtaken overneemt, betekent dat niet automatisch dat u recht hebt op een vergoeding vanuit uw zorgverzekering.
Mantelzorg en professionele zorg kunnen naast elkaar bestaan
Mantelzorg hoeft professionele zorg niet te vervangen.
Stel dat u iedere ochtend helpt met wassen en aankleden. Als uw naaste door ziekte of een beperking verpleegkundige zorg of persoonlijke verzorging nodig heeft die u niet kunt of wilt geven, kan wijkverpleging worden ingeschakeld.
Wijkverpleging valt onder de basisverzekering. Voor wijkverpleging geldt geen eigen risico.
Een wijkverpleegkundige kan bovendien samen met u bekijken welke zorg nodig is en hoe de taken het beste verdeeld kunnen worden. Dat kan voorkomen dat u steeds meer zorg op u neemt zonder dat daar een duidelijke grens aan zit.
Een goede tip is daarom om niet te wachten totdat de mantelzorg te zwaar wordt. Als u merkt dat u structureel zorgtaken uitvoert die eigenlijk professionele zorg zijn, bespreek dat dan met de huisarts, wijkverpleegkundige of gemeente.
Welke zorg kan de basisverzekering wel vergoeden?
Hoewel de basisverzekering mantelzorg zelf niet betaalt, kan zij wel verschillende vormen van zorg vergoeden die voor de mantelzorger een groot verschil maken.
Wijkverpleging en persoonlijke verzorging
Heeft iemand vanwege een medische aandoening of beperking verpleging of persoonlijke verzorging thuis nodig? Dan kan wijkverpleging vanuit de basisverzekering worden vergoed.
Het gaat bijvoorbeeld om hulp bij wassen, aankleden, medicatie of verpleegkundige handelingen.
Een wijkverpleegkundige beoordeelt welke zorg nodig is. Een verwijzing van de huisarts is daarvoor meestal niet nodig.
Voor deze zorg geldt geen eigen risico. Dat maakt het extra belangrijk om te weten dat u niet alles zelf hoeft over te nemen als u mantelzorger bent.
Ergotherapie
Ook ergotherapie kan vanuit de basisverzekering worden vergoed. Er geldt een maximum van 10 behandeluren per kalenderjaar.
Een ergotherapeut kan bijvoorbeeld kijken hoe iemand ondanks lichamelijke beperkingen zo zelfstandig mogelijk kan blijven functioneren. Soms gaat het daarbij om een praktische aanpassing van dagelijkse handelingen of het gebruik van een hulpmiddel.
Voor een mantelzorger kan dat indirect veel betekenen. Als iemand bepaalde handelingen weer zelfstandig kan uitvoeren, hoeft de mantelzorger minder over te nemen.
Ergotherapie valt wel onder het eigen risico.
Hulpmiddelen
Sommige medische hulpmiddelen worden vanuit de basisverzekering vergoed. Denk aan hulpmiddelen die nodig zijn vanwege een beperking of voor behandeling, verpleging of verzorging.
Niet ieder hulpmiddel wordt echter vergoed. Eenvoudige loophulpmiddelen zoals een rollator vallen bijvoorbeeld niet onder de basisverzekering.
Kijk daarom niet alleen naar de vraag of een hulpmiddel handig is. Het is vooral belangrijk om te weten onder welke regeling het hulpmiddel valt en wie het moet aanvragen.
Geneeskundige zorg
Ook andere noodzakelijke medische zorg voor degene die u verzorgt kan gewoon vanuit de basisverzekering worden vergoed. Denk aan huisartsenzorg, ziekenhuiszorg, medicijnen en bepaalde vormen van paramedische zorg.
De mantelzorger krijgt daarmee geen vergoeding voor zijn of haar inzet, maar de zorgvraag van de naaste wordt wel gedeeltelijk opgevangen door professionele zorg.
Dat kan uiteindelijk minstens zo belangrijk zijn als een financiële tegemoetkoming.
Vergoeding voor vervangende zorg en respijtzorg
Een van de interessantste voorzieningen voor mantelzorgers is respijtzorg. Dit is vervangende zorg waarbij iemand anders tijdelijk de zorg overneemt.
U kunt respijtzorg bijvoorbeeld nodig hebben om een paar dagen weg te kunnen, op vakantie te gaan of gewoon eens een weekend rust te hebben.
Maar ook als u niet op vakantie wilt, kan respijtzorg belangrijk zijn. Mantelzorg kan maanden of jaren doorgaan. Zonder regelmatige rustmomenten kan de belasting steeds verder oplopen.
De kosten van respijtzorg worden niet standaard vanuit de basisverzekering vergoed. Afhankelijk van de situatie kan de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar een rol spelen.
Respijtzorg via de aanvullende verzekering
Sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden vormen van vervangende mantelzorg. De voorwaarden verschillen sterk per verzekeraar.
De vergoeding kan bijvoorbeeld bedoeld zijn voor vervangende zorg wanneer u tijdelijk niet voor iemand kunt zorgen. Soms is er een maximumbedrag per jaar, soms een maximumaantal dagen en soms moet de zorg via een aangewezen organisatie worden geregeld.
Het is daarom niet voldoende om te zien dat een verzekeraar “mantelzorg” of “respijtzorg” vergoedt. Lees vooral wat daar precies onder wordt verstaan.
Vraag bijvoorbeeld na:
- hoeveel dagen of uren vervangende zorg worden vergoed;
- welk maximumbedrag geldt;
- of de vergoeding per verzekerde of per gezin geldt;
- of er een eigen bijdrage is;
- welke organisaties de zorg mogen leveren;
- of de zorg thuis, in een logeeropvang of op een andere locatie mag worden gegeven;
- of vooraf toestemming nodig is.
Een veelgemaakte fout is om pas naar de vergoeding te kijken wanneer de mantelzorger al overbelast is. Op dat moment kan het te laat zijn om nog een aanvullende verzekering af te sluiten die de gewenste zorg direct vergoedt. Een aanvullende verzekering kan namelijk een wachttijd hebben of andere voorwaarden stellen.
Respijtzorg via de gemeente
De gemeente kan vanuit de Wmo ondersteuning bieden aan mantelzorgers. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van begeleiding, dagbesteding of vervangende zorg.
Welke mogelijkheden er zijn, verschilt per gemeente. Ook kan worden gekeken naar de persoonlijke situatie van degene die zorg nodig heeft.
Neem daarom bij een zware mantelzorgsituatie ook contact op met het Wmo-loket of sociaal wijkteam van de gemeente van degene voor wie u zorgt.
Let erop dat dit de gemeente van de zorgvrager kan zijn. U hoeft dus niet automatisch bij uw eigen gemeente te zijn.
Wat vergoedt een aanvullende zorgverzekering?
Een aanvullende verzekering kan interessant zijn voor mantelzorgers omdat juist een aantal vormen van ondersteuning buiten het basispakket vallen.
Er is geen landelijk vastgesteld pakket voor mantelzorg. Zorgverzekeraars bepalen zelf welke extra vergoedingen zij aanbieden.
Dat betekent dat er grote verschillen kunnen zijn tussen aanvullende verzekeringen.
Een pakket kan bijvoorbeeld een vergoeding bieden voor vervangende mantelzorg, terwijl een ander pakket daarnaast een mantelzorgmakelaar of een cursus voor mantelzorgers vergoedt.
Mantelzorgmakelaar
Een mantelzorgmakelaar helpt bij praktische en organisatorische zaken rond de zorg.
Dat kan enorm waardevol zijn als u het overzicht kwijt begint te raken. Een mantelzorgmakelaar kan bijvoorbeeld helpen bij het aanvragen van zorg, het uitzoeken van voorzieningen, contact met gemeente of zorgverzekeraar en het combineren van werk en mantelzorg.
Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een aantal uren van een mantelzorgmakelaar. Dit is echter geen standaardvergoeding vanuit de basisverzekering.
Controleer daarom vooraf hoeveel uren worden vergoed en of u zelf een mantelzorgmakelaar mag kiezen.
Cursussen en ondersteuning
Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden ook cursussen of ondersteuning voor mantelzorgers.
Dat kan bijvoorbeeld gaan om een cursus waarin u leert omgaan met een bepaalde zorgsituatie of om begeleiding die gericht is op het voorkomen van overbelasting.
Ook hier geldt: kijk naar de concrete voorwaarden. Een algemene omschrijving als “mantelzorgondersteuning” vertelt nog niet hoeveel u daadwerkelijk vergoed krijgt.
Andere regelingen voor mantelzorgers
Wie mantelzorg geeft, moet de zorgverzekering niet als enige mogelijke bron van ondersteuning zien. Er zijn verschillende andere regelingen die minstens zo belangrijk kunnen zijn.
Mantelzorgwaardering van de gemeente
Gemeenten kunnen mantelzorgers een mantelzorgwaardering geven. Dit wordt ook wel het mantelzorgcompliment genoemd.
De vorm verschilt per gemeente. Het kan bijvoorbeeld gaan om een bedrag, een kortingspas, een activiteit of praktische ondersteuning.
De voorwaarden verschillen eveneens. De waardering vraagt u aan bij de gemeente van de persoon voor wie u zorgt.
Het is dus verstandig om bij de gemeente na te gaan of u hiervoor in aanmerking komt. Soms weten mantelzorgers niet eens dat deze regeling bestaat.
Persoonsgebonden budget
In sommige situaties kan zorg worden betaald vanuit een persoonsgebonden budget (pgb). Of dat mogelijk is, hangt af van de zorgvraag en de wet waaronder de zorg valt.
Een pgb kan in bepaalde omstandigheden ook ruimte bieden om een bekende of familielid voor zorg te betalen.
Let wel op het verschil tussen mantelzorg en betaalde zorg vanuit een pgb. Zodra u als naaste vanuit een pgb wordt betaald voor zorg, bent u niet meer simpelweg een mantelzorger voor die werkzaamheden. Er kunnen dan regels en verantwoordelijkheden voor de zorgverlener gelden.
Laat u daarom goed informeren voordat u afspraken maakt over betaling vanuit een pgb.
Wlz en langdurige zorg
Is iemand blijvend aangewezen op permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid? Dan kan de Wet langdurige zorg (Wlz) een rol gaan spelen.
De Wlz is iets anders dan de zorgverzekering. Een Wlz-indicatie wordt beoordeeld door het CIZ.
Als iemand Wlz-zorg krijgt, kan mantelzorg nog steeds belangrijk blijven. Maar het is verstandig om duidelijk af te spreken welke taken door familie worden gedaan en welke door professionele zorgverleners.
Een mantelzorger hoeft niet automatisch alle zorg over te nemen die een instelling of professionele zorgverlener anders zou moeten leveren.
Waar moet u op letten bij een aanvullende verzekering?
Een aanvullende verzekering afsluiten alleen omdat u mantelzorger bent, is meestal geen goed uitgangspunt. Kijk eerst welke kosten u daadwerkelijk verwacht.
Heeft u bijvoorbeeld vooral behoefte aan een paar dagen vervangende zorg per jaar? Dan kan een pakket met een goede respijtzorgvergoeding interessant zijn.
Maar als u vooral behoefte hebt aan hulp bij het regelen van zorg, kan juist de vergoeding voor een mantelzorgmakelaar belangrijker zijn.
Vergelijk de vergoeding met de premie
Maak een eenvoudige berekening.
Stel dat een aanvullende verzekering € 25 per maand kost. Dan betaalt u € 300 per jaar aan premie. Als u de verzekering alleen neemt vanwege een mantelzorgvergoeding van maximaal € 250, levert die verzekering u financieel niet automatisch voordeel op.
Daarbij kan de vergoeding aan voorwaarden zijn gebonden.
Kijk dus naar de totale premie en niet alleen naar het hoogste bedrag dat in de polis wordt genoemd.
Controleer of u zelf of uw naaste verzekerd moet zijn
Dit is een detail dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.
Een vergoeding voor mantelzorg kan in sommige gevallen gekoppeld zijn aan de aanvullende verzekering van de mantelzorger, maar het kan ook interessant zijn om te kijken naar de verzekering van degene die zorg ontvangt.
Als uw partner bijvoorbeeld mantelzorg van u ontvangt, kan het zijn dat bepaalde vormen van ondersteuning via de aanvullende verzekering van uw partner geregeld kunnen worden.
Controleer daarom beide polissen voordat u een aanvullende verzekering afsluit.
Let op wachttijd en acceptatie
Voor een aanvullende verzekering geldt geen wettelijke acceptatieplicht zoals bij de basisverzekering. Een verzekeraar kan dus voorwaarden stellen of in sommige situaties iemand weigeren.
Ook kan een wachttijd gelden voor bepaalde vergoedingen.
Bent u al intensief mantelzorger en verwacht u binnenkort vervangende zorg nodig te hebben? Dan is het dus niet verstandig om ervan uit te gaan dat u vandaag een aanvullende verzekering kunt afsluiten en morgen alle kosten vergoed krijgt.
Lees de voorwaarden daarom voordat u overstapt.
Kijk naar het hele pakket
Een aanvullende verzekering kan meer bevatten dan alleen mantelzorgvergoedingen. Misschien gebruikt u ook fysiotherapie, brillen of andere aanvullende zorg.
Dat kan de rekensom veranderen.
Andersom geldt hetzelfde: als u verder nauwelijks iets uit uw aanvullende verzekering gebruikt, kan het voordeliger zijn om bepaalde kosten zelf te betalen.
Zo voorkomt u dat u zelf onnodig betaalt
Mantelzorg kan ongemerkt steeds intensiever worden. Wat begint met af en toe boodschappen doen, kan veranderen in dagelijks helpen, meegaan naar artsen, medicijnen regelen en toezicht houden.
Wacht daarom niet tot de situatie vastloopt voordat u naar vergoedingen en ondersteuning kijkt.
Een paar praktische stappen kunnen veel schelen.
Begin met het op een rij zetten van de zorgtaken. Welke dingen doet u zelf en welke taken zouden ook door professionele zorg kunnen worden gedaan? Kijk vervolgens welke zorg onder de basisverzekering, Wmo of Wlz kan vallen.
Daarna kunt u bekijken of een aanvullende verzekering iets toevoegt. Kijk daarbij vooral naar respijtzorg en mantelzorgondersteuning. Vergelijk niet alleen de maximale vergoeding, maar ook de premie, voorwaarden, wachttijd en eventuele eigen bijdrage.
Vraag bij twijfel vooraf aan de zorgverzekeraar of gemeente om een concrete uitleg. Bewaar het antwoord als dat mogelijk is. Een mondelinge toezegging aan de telefoon is achteraf soms lastig terug te vinden.
En misschien wel de belangrijkste tip: zie vervangende zorg niet als een luxe. Een paar uur of dagen zonder zorgtaken kunnen ervoor zorgen dat mantelzorg veel langer vol te houden is.
De basisverzekering betaalt de mantelzorger zelf niet uit, maar dat betekent niet dat u als mantelzorger alles alleen moet doen of zelf moet betalen. Juist door op tijd te kijken naar wijkverpleging, hulpmiddelen, Wmo-ondersteuning, respijtzorg, een mantelzorgmakelaar en eventueel een aanvullende verzekering, kan een groot deel van de zorg beter worden verdeeld.