Veel mensen noemen hun zorgverzekering nog steeds het ziekenfonds. Vooral wie vroeger via het werk verzekerd was, gebruikt die naam misschien nog dagelijks. Toch bestaat het ziekenfonds zoals we dat vroeger kenden niet meer. Het Nederlandse zorgstelsel is veranderd en tegenwoordig gelden voor vrijwel iedereen dezelfde basisregels voor de zorgverzekering.
Het verschil is groter dan alleen de naam. Vroeger hing het ervan af hoeveel je verdiende of je bij het ziekenfonds verzekerd kon zijn of een particuliere ziektekostenverzekering moest afsluiten. Nu is een basisverzekering verplicht voor vrijwel iedereen die in Nederland woont of werkt en daarvoor verzekeringsplichtig is.
Waarom is het ziekenfonds afgeschaft? Was het vroeger goedkoper? En hoe verhoudt het oude systeem zich tot de huidige zorgverzekering en het idee van een Nationaal Zorgfonds?
Inhoudsopgave
- Wat was het ziekenfonds?
- Waarom is het ziekenfonds afgeschaft?
- Wat is het verschil tussen het ziekenfonds en de huidige zorgverzekering?
- Was het ziekenfonds goedkoper?
- Komt het ziekenfonds terug met het Nationaal Zorgfonds?
Wat was het ziekenfonds?
Het ziekenfonds was vroeger een vorm van verplichte ziektekostenverzekering voor mensen die aan bepaalde voorwaarden voldeden. Vooral werknemers met een inkomen onder een vastgestelde grens vielen eronder. Mensen met een hoger inkomen moesten doorgaans zelf een particuliere ziektekostenverzekering afsluiten. Voor bepaalde groepen ambtenaren golden weer andere regelingen.
Het ziekenfonds was dus niet voor iedereen toegankelijk. Of je ervoor in aanmerking kwam, hing onder meer af van je inkomen en je werksituatie. Dat kon gevolgen hebben wanneer je meer ging verdienen of van baan veranderde.
Hoe betaalde je vroeger de ziekenfondspremie?
De kosten van het ziekenfonds werden op een andere manier verdeeld dan bij de huidige zorgverzekering. De premie was voor een belangrijk deel inkomensafhankelijk. Ook werkgevers droegen bij aan de kosten. Daardoor betaalden mensen niet allemaal hetzelfde bedrag.
Wie onder het ziekenfonds viel, had meestal niet zelf de keuze uit allerlei particuliere verzekeringen. De regeling was gekoppeld aan wettelijke voorwaarden. Dat maakte het systeem voor veel mensen overzichtelijk, maar het betekende ook dat er een duidelijke grens was tussen ziekenfondsverzekerden en particulier verzekerden.
Waarom hadden sommige mensen een particuliere verzekering?
Wie niet onder de ziekenfondsregeling viel, moest doorgaans een particuliere ziektekostenverzekering afsluiten. Dat gold bijvoorbeeld voor veel mensen met een inkomen boven de ziekenfondsgrens.
Daardoor konden twee mensen die ongeveer dezelfde medische zorg nodig hadden, toch met verschillende verzekeringen en kosten te maken krijgen. Ook de voorwaarden en premies konden verschillen. Vooral mensen die net boven de inkomensgrens zaten, konden het gevoel hebben dat ze financieel ongunstiger uit waren.
Waarom is het ziekenfonds afgeschaft?
Het ziekenfonds verdween toen Nederland overstapte op een nieuw zorgverzekeringsstelsel. Sindsdien is er één wettelijk systeem voor de basisverzekering, uitgevoerd door zorgverzekeraars.
Een belangrijk doel van de verandering was om het onderscheid tussen ziekenfondsverzekerden en particulier verzekerden op te heffen. Iedereen die verzekeringsplichtig is, moest toegang krijgen tot een basisverzekering, ongeacht inkomen of gezondheid. Ook moest het mogelijk worden om zelf een zorgverzekeraar te kiezen.
De nieuwe regels zijn vastgelegd in de Zorgverzekeringswet. Sinds de invoering daarvan is de basisverzekering voor vrijwel iedereen verplicht die onder de Nederlandse verzekeringsplicht valt. Er gelden uitzonderingen, bijvoorbeeld voor bepaalde groepen die onder een ander landelijk of internationaal stelsel vallen.
Wat veranderde er voor verzekerden?
Voor mensen die vroeger in het ziekenfonds zaten, veranderde vooral de manier waarop ze verzekerd waren en hoe de premie werd betaald. Ze moesten voortaan zelf een zorgverzekering afsluiten bij een verzekeraar. Ook mensen die voorheen particulier verzekerd waren, kregen te maken met het nieuwe wettelijke basispakket.
De huidige basisverzekering biedt iedereen die daarvoor in aanmerking komt in grote lijnen dezelfde wettelijk vastgestelde dekking. Zorgverzekeraars mogen de inhoud van dat basispakket niet zelf naar wens aanpassen. Ze kunnen wel verschillen in premie, polisvoorwaarden en de afspraken die ze met zorgverleners maken.
Meer weten over de huidige regels? Lees dan ook wat een zorgverzekering is en hoe deze werkt.
Wat is het verschil tussen het ziekenfonds en de huidige zorgverzekering?
Het grootste verschil is dat het oude ziekenfonds niet voor iedereen bedoeld was. De huidige basisverzekering is juist opgezet als een verzekering voor vrijwel iedereen die verzekeringsplichtig is in Nederland. Daarnaast zijn de financiering en de rol van zorgverzekeraars veranderd.
| Onderwerp | Vroeger: ziekenfonds | Nu: basisverzekering |
|---|---|---|
| Wie kon verzekerd zijn? | Vooral mensen die aan de inkomens- en andere voorwaarden voldeden | Vrijwel iedereen die verzekeringsplichtig is |
| Premie | Voor een belangrijk deel inkomensafhankelijk, met een bijdrage van werkgevers | Een premie aan de verzekeraar en daarnaast inkomensafhankelijke bijdragen volgens de wettelijke regels |
| Keuze van verzekeraar | Beperkter en gekoppeld aan het toenmalige systeem | Je kiest zelf een zorgverzekeraar |
| Basisdekking | Geregeld binnen de toenmalige ziekenfondsregels | Wettelijk vastgesteld basispakket |
| Eigen risico | Het huidige verplichte eigen risico bestond niet in dezelfde vorm | Voor volwassenen geldt een verplicht eigen risico voor veel zorg uit de basisverzekering |
Is de basisverzekering hetzelfde als vroeger het ziekenfonds?
Nee. De huidige basisverzekering is geen voortzetting van het oude ziekenfonds onder een andere naam. Het gaat om een ander stelsel, waarin verzekeraars de basisverzekering uitvoeren en mensen zelf een verzekeraar kiezen.
De overheid bepaalt welke zorg in het basispakket zit. Denk aan huisartsenzorg, veel ziekenhuisbehandelingen en bepaalde geneesmiddelen. Dat betekent niet dat alle zorg altijd volledig wordt vergoed. Voor sommige zorg gelden voorwaarden, een eigen bijdrage of het eigen risico.
Op de pagina Wat zit er in de basisverzekering? lees je welke soorten zorg doorgaans onder de basisverzekering vallen.
Wat is er veranderd aan het eigen risico?
Een belangrijk verschil met het oude ziekenfonds is het huidige verplichte eigen risico. Volwassenen betalen voor veel zorg uit de basisverzekering eerst zelf een bedrag, voordat de verzekeraar de overige kosten vergoedt. Niet voor alle zorg geldt dit: een bezoek aan de huisarts valt bijvoorbeeld buiten het eigen risico.
Het eigen risico kan vooral merkbaar zijn bij ziekenhuiszorg, bepaalde onderzoeken en medicijnen. Het staat bovendien los van een wettelijke eigen bijdrage die voor sommige zorg of hulpmiddelen geldt.
Wie wil weten wanneer het eigen risico wordt berekend en welke uitzonderingen er zijn, kan terecht op de pagina over het eigen risico van de zorgverzekering.
Was het ziekenfonds goedkoper?
Veel mensen herinneren zich het ziekenfonds als een goedkope manier om verzekerd te zijn. Dat is begrijpelijk: de premie werd anders berekend en een deel van de kosten kwam voor rekening van werkgevers en het collectieve stelsel. Toch is het lastig om de vroegere ziekenfondspremie rechtstreeks te vergelijken met de huidige zorgpremie.
De premie die iemand zelf betaalde, vertelde namelijk niet het hele verhaal. Ook werkgeversbijdragen en andere financieringsbronnen speelden een rol. Bovendien zijn de zorgkosten, behandelmogelijkheden en de organisatie van de zorg in de loop van de tijd veranderd.
Het is daarom niet juist om alleen de oude maandelijkse premie naast de huidige premie te leggen en daaruit te concluderen welk systeem goedkoper was.
Waarom voelde het ziekenfonds voor sommige mensen voordeliger?
Voor mensen met een lager inkomen was de inkomensafhankelijke financiering vaak gunstig. De bijdrage was gekoppeld aan het inkomen, waardoor de lasten anders verdeeld werden dan bij een vaste nominale premie.
Tegelijkertijd waren er nadelen. Wie boven de inkomensgrens uitkwam, kon niet zomaar bij het ziekenfonds blijven. Sommige mensen moesten overstappen naar een particuliere verzekering, die andere premies en voorwaarden kon hebben.
Het oude systeem had dus voordelen voor bepaalde groepen, maar was niet voor iedereen even gunstig. Bij een vergelijking moet je niet alleen kijken naar de premie, maar ook naar wie verzekerd kon zijn, welke zorg werd vergoed en hoe de kosten over de bevolking werden verdeeld.
Hoe zit dat met de kosten van de zorg tegenwoordig?
Ook bij de huidige zorgverzekering hangt de betaalbaarheid niet alleen af van de maandelijkse premie. Je kunt daarnaast te maken krijgen met het eigen risico, eigen bijdragen en zorg die niet vanuit de basisverzekering wordt vergoed.
Een aanvullende verzekering kan sommige van die kosten opvangen, bijvoorbeeld voor bepaalde tandartskosten of fysiotherapie. Zo’n verzekering is echter niet automatisch voordeliger. De premie en de maximale vergoedingen verschillen per pakket.
Wil je weten welke verzekering bij je situatie past? Vergelijk dan niet alleen de maandpremie, maar ook de dekking en de zorgverleners waarmee een verzekeraar afspraken heeft. De informatie over zorgverzekeringen vergelijken helpt je daarbij.
Komt het ziekenfonds terug met het Nationaal Zorgfonds?
Het woord ziekenfonds duikt regelmatig opnieuw op in discussies over de betaalbaarheid en organisatie van de zorg. Sommige mensen willen terug naar een systeem waarin de zorgverzekering meer als een publieke voorziening wordt geregeld en minder afhankelijk is van concurrentie tussen verzekeraars.
Een bekend voorbeeld is het voorstel voor een Nationaal ZorgFonds. Daarbij is het idee om de huidige zorgverzekeraars als uitvoerders van de basisverzekering te vervangen door één publieke organisatie. Voorstanders willen onder meer de administratieve lasten verminderen, het eigen risico afschaffen en bepaalde zorg ruimer vergoeden.
Het voorstel lijkt op het oude ziekenfonds doordat de financiering en organisatie anders zouden worden ingericht dan in het huidige stelsel. Er is echter een belangrijk verschil: het beoogde Nationaal ZorgFonds zou voor iedereen toegankelijk moeten zijn, ongeacht het inkomen.
Meer uitleg over dit voorstel vind je in het artikel Wat is het Nationaal ZorgFonds?. Je kunt ook de website van het Nationaal ZorgFonds bekijken voor informatie vanuit de initiatiefnemers zelf.
Is een Nationaal ZorgFonds hetzelfde als het oude ziekenfonds?
Nee. Het Nationaal ZorgFonds is een voorstel voor een andere manier om de zorg te organiseren. Het oude ziekenfonds was een bestaande wettelijke verzekering met eigen toelatingsregels en een eigen financiering. Het voorgestelde zorgfonds zou juist bedoeld zijn voor iedereen.
Of zo’n systeem goedkoper of eenvoudiger zou werken, hangt af van de uitwerking. Minder reclame en minder dubbele administratie kunnen besparingen opleveren, maar een landelijke organisatie heeft ook personeel, systemen, toezicht en duidelijke regels nodig. Bovendien moeten de kosten van behandelingen, medicijnen en zorgverleners betaald blijven worden.
Het is daarom verstandig om onderscheid te maken tussen het oude ziekenfonds, de huidige zorgverzekering en voorstellen voor een nieuw zorgstelsel. Het zijn drie verschillende zaken, ook al worden de namen in gesprekken soms door elkaar gebruikt.
Het ziekenfonds bestaat dus niet meer in de oude vorm. Wie tegenwoordig over zijn ziekenfonds spreekt, bedoelt meestal de zorgverzekering. De huidige basisverzekering is voor vrijwel iedereen verplicht die verzekeringsplichtig is, maar werkt anders dan vroeger. En wie wil weten of een ander stelsel beter zou functioneren, moet vooral kijken naar de dekking, de totale kosten, de toegankelijkheid van zorg en de manier waarop de financiering wordt geregeld.